Eğitimin kapsamı şunları içermektedir:
• İntihar Olgusunun Bilimsel Çerçevesi
– WHO’nun güncel epidemiyolojik verileri
– Gençlerde intihar davranışına ilişkin risk profilleri
– Psikopatoloji ve intihar ilişkisi
• ACT’nin Kuramsal Çerçevesi
– Psikolojik esneklik modeli
– İşlevsel bağlamcılık ve ilişkisel çerçeve kuramı
– Süreç odaklı klinik değerlendirme
• Depresyon, Bipolar ve Borderline Örüntülerinde ACT Müdahaleleri
– Duygusal düzenleme, çaresizlik ve bilişsel birleşme ile çalışma
– Kriz anlarında farkındalık–kabul temelli müdahaleler
– Değer odaklı yaşamsal yönelimlerin güçlendirilmesi
• Klinik Uygulamalar
– ACT temelli kısa müdahale protokolleri
– Kriz müdahalesi ve güvenlik planı
– Vaka formülasyonu ve işlevsel analiz uygulamaları
Bu program ile amaçlanan; ACT temelli intihar müdahalelerinde yetkinlik kazandırmak, riskli klinik gruplarda süreç temelli değerlendirme becerisi oluşturmak ve ulusal ruh sağlığı politikalarına katkıda bulunmaktır.
1.2. Projenin Özgün Değeri
Bu projenin özgün değeri üç temel bileşende ortaya çıkmaktadır:
1.2.a. Uluslararası Bilimsel Literatür ile Uyumlu Süreç-Temelli Yaklaşım
İntihar davranışının geleneksel içerik odaklı değerlendirmeler yerine süreç temelli ele alınmasının gerekliliği, JAMA Psychiatry ve Suicide & Life-Threatening Behavior dergilerinde yayımlanan güncel çalışmalarda vurgulanmaktadır (Miller, 2017; Donnelly, 2023). Proje, Türkiye’de klinisyenlere ilk kez ACT'nin altı süreç üzerinden intihar riskine müdahale yaklaşımını sistematik bir eğitim programı ile sunmaktadır.
1.2.b. WHO’nun “Means Restriction – LIVE LIFE” Stratejisi ile Doğrudan Uyum
WHO’nun intihar önleme stratejilerinde davranışın işlevsel analizi, duygusal yoğunlukla başa çıkma, kabul ve farkındalık temelli müdahaleler kritik rol oynamaktadır (World Health Organization, 2023). Bu proje;
– WHO’nun 2030 hedefleri,
– Global Mental Health Action Plan,
– LIVE LIFE teknik paketindeki önerilerle tam uyumludur.
Türkiye’de bu stratejilerin psikoterapötik müdahale modelleriyle bütünleşik biçimde ele alınması ilk kez bu ölçekte yapılmaktadır.
1.2.c. Ulusal Kalkınma Politikaları ile İlkesel Uyum ve Özelleştirilmiş Klinik Yaklaşım
On İkinci Kalkınma Planı (2024–2028), ruh sağlığı alanında bütüncül ve modern psikolojik müdahale modellerinin gerekliliğini vurgulamaktadır (T.C. Strateji ve Bütçe Başkanlığı, 2023). Bu proje:
- ACT temelli intihar müdahaleleri,
- Klinik örüntülere (depresyon, bipolar, borderline) özgü protokoller,
- Üniversite gençlerinde ACT temelli iyileşme programı sonuçlarının entegrasyonu
ile Türkiye’de ilk kez risk gruplarına özgül, bilimsel kanıta dayalı, bütüncül bir eğitim modeli sunmaktadır.
Bu yönleriyle proje, hem ulusal strateji belgelerinin hem de uluslararası literatürün önerdiği ileri düzey müdahale yöntemlerini bütünleştiren, Türkiye’de benzeri olmayan bir yapıdadır.
1.3. Projenin Yaygın Etkisi
Bu proje, hem bilimsel hem toplumsal düzeyde çok yönlü bir yaygın etki yaratmayı hedeflemektedir:
1.3.a. Ruh Sağlığı Uzmanlarının Beceri Kapasitesinin Artması
ACT temelli klinik müdahale becerisi, Türkiye’de intihar önleme alanında önemli bir kapasite açığını doldurmaktadır. Program, psikolog, psikolojik danışman ve psikiyatri uzmanlarının:
- süreç temelli intihar değerlendirmesi,
- ACT protokollerini uygulama,
- kriz planı oluşturma,
- riskli gruplarla güvenli çalışma
konularında yetkinlik kazanmasını sağlayarak ruh sağlığı hizmetlerinin niteliğini artıracaktır.
1.3.b. Üniversite Gençlerinde Koruyucu–Önleyici Etki
Türkiye’de intihar girişimi oranları 19–24 yaş aralığında artmaktadır. Bu proje:
- üniversite ortamlarında ACT temelli kısa müdahale modellerinin kullanılması,
- gençlerin psikolojik esnekliğinin artırılması,
- duygusal düzenleme güçlüğü ve deneyimsel kaçınma gibi risk süreçlerinin azaltılması
konusunda doğrudan önleyici bir etki yaratacaktır.
1.3.c. Ulusal Politika Belgeleri ile Uyumlu Yaygın Toplumsal Katkı
Proje çıktıları:
- SKA “Sağlık ve Refah” hedefi,
- WHO 2030 intihar azaltma hedefi,
- 12. Kalkınma Planı ruh sağlığı amaçları
ile doğrudan örtüşmektedir. Bu uyum, projenin sonuçlarının kamu politikalarını bilgilendirme potansiyelini güçlendirir.
1.4. Bilimsel Yayın, Eğitim Modülü ve Protokol Gelişimi
Proje sonunda:
- ACT temelli intihar müdahale protokolü,
- Üniversite gençleriyle uygulanan ACT programının sonuç raporu,
- Uluslararası indeksli dergilerde bilimsel yayın potansiyeli,
- Eğitim modülü ve vaka formülasyon seti
oluşturulacaktır. Bu içerikler Türkiye’de ilgili alanda özgün ve sürdürülebilir bir akademik katkı sağlayacaktır.